Διδάσκων: Dr Χάρης Ράπτης

Η μελέτη της σχέσης ψυχολογίας και Μέσων αποτελεί το αντικείμενο του νεοσύστατου θεματοκεντρικού κλάδου της Ψυχολογίας των Μέσων (Psychology of the Media / Media Psychology), ήδη ενταγμένου στα προγράμματα σπουδών των περισσότερων –αμερικανικών και βρετανικών κυρίως– Τμημάτων Επικοινωνίας. Ενσωματώνοντας θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές από παραδοσιακούς κλάδους της ψυχολογίας (π.χ. γνωσιακή-συμπεριφορική, κοινωνική και αναπτυξιακή ψυχολογία), αλλά και πορίσματα προερχόμενα από την επιστήμη της επικοινωνίας και τις μιντιακές σπουδές, η Ψυχολογία των Μέσων εξετάζει τη σχέση των δύο πεδίων με όρους, κυρίως, επίδρασης των Μέσων στο επίπεδο της ανθρώπινης συμπεριφοράς, ατομικής και συλλογικής. Ωστόσο, για να κατανοήσουμε ευρύτερα και πληρέστερα τη διασύνδεση του ψυχικού πεδίου με το μιντιακό, θα χρειαστεί να συμπληρώσουμε τις παραδοσιακές ψυχολογικές θεωρίες και προσεγγίσεις με την ψυχαναλυτική προοπτική, η οποία προϋποθέτει τον διασταλτικό ορισμό των Μέσων ως ασυνείδητων διαπλαστικών δομών τόσο της υποκειμενικότητας όσο και του κοινωνικού δεσμού. Θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε ότι, όποτε κι αν αναλύουμε συσκευές, τεχνολογίες ή τάξεις συμβόλων ως προς τη μιντιακή τους διάσταση, ερχόμαστε συγχρόνως αντιμέτωποι με την ιστορική κατάσταση και εμβέλεια ενός εσαεί διαφεύγοντος «μιντιακού ασυνειδήτου». Το «μιντιακό ασυνείδητο», δηλαδή ο λανθάνων χαρακτήρας των ίδιων των μιντιακών δομών, συνιστά τον επώνυμο τόπο συνάντησης του ψυχικού με το μιντιακό, τον οποίο θα εξερευνήσουμε και θα χαρτογραφήσουμε με τη βοήθεια, αφ’ ενός, της ψυχαναλυτικής θεωρίας (φροϋδικής και λακανικής) και, αφ’ ετέρου, μεταλακανικών και μεταδομιστικών θεωριών των μέσων (με βάση τη μιντιο-θεωρία του F. Kittler).

 

 

Βιβλιογραφία

  • Giles, D., Media Psychology, Νέα Υόρκη, Routledge, 2009.
  • Καββαθάς, Δ. και Χ. Ράπτης (επιμ.), «Ψυχανάλυση και θεωρίες των μέσων», στο περ. αληthεια, τχ. 4-5, άνοιξη 2010, σσ. 13-253.
  • Kittler, F., Γραμμόφωνο, κινηματογράφος, γραφομηχανή, μτφρ. Τ. Σιετή, επιμ. Δ. Καββαθάς, Αθήνα, νήσος, 2005.
  • Metz, C., Ψυχανάλυση και Κινηματογράφος - Το Φαντασιακό Σημαίνον, μτφρ. Β. Πατσογιάννης - Φ. Σιατίτσας, Αθήνα, Πλέθρον, 2007.
  • Sundar, S. Sh. (επιμ.), The Handbook of the Psychology of Communication Technology, Wiley Blackwell, 2015.
  • Ράπτης, Χ., Poe - Lacan - Derrida: Συνδεσμολογίες, Αθήνα, Σμίλη, 2013.

Διδάσκων: Καθηγητής Δημήτρης Δημηρούλης

Εκ γενετής της η λογοτεχνία συγκροτεί στον ανθρώπινο πολιτισμό έναν ισχυρό επικοινωνιακό δεσμό. Συνήθως αναζητούμε στα λογοτεχνικά έργα το νόημα ή το περιεχόμενό τους, την ανάπτυξη της μορφής ή τη σύνταξη της ρητορικής τους, τη σχέση τους με τα κοινωνικά δεδομένα ή τις ιστορικές συνθήκες και πλήθος άλλα εσωκειμενικά και εξωκειμενικά στοιχεία. Σπανιότερα προσπαθούμε να κατανοήσουμε το δίκτυο που αναδύεται, καθώς η παρουσία τους προϋποθέτει μια διαλεκτική σχέση ανάμεσα σε ανθρώπινα υποκείμενα και προκαλεί τη διαρκή ανασύσταση του πολιτισμικού πεδίου. Ως παράδειγμα για τη συγκεκριμένη θεωρητική προσέγγιση χρησιμοποιείται το έργο του Κ. Π. Καβάφη, γιατί επιτρέπει να διερευνηθεί η επικοινωνιακή του πλευρά (εντός και εκτός Ελλάδος) κατά τρόπο που διευκολύνει να συνεξεταστούν τα εξής:

α) Ο τρόπος έκδοσης και διακίνησης του λογοτεχνικού έργου.

β) Η παρέμβαση των θεσμικών παραγόντων και οι ιδεολογικές δεσμεύσεις.

γ) Η διαμεσολάβηση της κριτικής.

δ) Η συγκρότηση του πολιτισμικού πεδίου και το διακύβευμα του συμβολικού κεφαλαίου.

ε) Το τρίπτυχο συγγραφέας – κείμενο – αναγνώστης και οι επικοινωνιακές τεχνικές.